Ποδόσφαιρο κι ομοφυλοφιλία

Το Σάββατο, 11 Ιανουαρίου, το νυχτερινό και το μεταμεσονύχτιο δελτίο ειδήσεων του ZDF είχαν πρώτο και κύριο θέμα την «υπόθεση Χιτσλσπέργκερ»: την ανοιχτή ομολογία (coming out) του πρώην παίκτη της Στουτγάρδης, του Βόλφσμπουργκ και της Εβερτον και διεθνούς άσου ότι είναι ομοφυλόφιλος. Δύο χρόνια αφότου εγκατέλειψε τους αγωνιστικούς χώρους και τα αποδυτήρια, ο Τόμας Χιτσλσπέργκερ δήλωσε ευθαρσώς στην ZEIT ότι «θέλει να μιλήσει ανοιχτά για την ομοφυλοφιλία του, στην προσπάθειά του να αναδείξει το θέμα, συμβάλλοντας στον διάλογο ανάμεσα στους επαγγελματίες ποδοσφαιριστές», ενώ σε συνέντευξή του στην κυριακάτικη FAZ (12/1) υπογράμμιζε ότι δεν θέλει να γίνει «είδωλο του κινήματος των ομοφυλοφίλων».
Οι δηλώσεις του δεν έπεσαν σαν κεραυνός εν αιθρία, ακόμα κι αν «έπεσε» ο σέρβερ της ηλεκτρονικής έκδοσης της ΖΕΙΤ από τα «χτυπήματα» και τα σχόλια που ακολούθησαν. Τα ΜΜΕ της χώρας στο σύνολό τους, με εξαίρεση το κατ’ εξοχήν «όργανο του γερμανικού ποδοσφαίρου» Kicker, το οποίο άφησε ασχολίαστη την είδηση, υποδέχθηκαν την «αποκάλυψη» με όλες τις δεοντολογικές και επικοινωνιακές προϋποθέσεις που αναλογούν στο θέμα, ψύχραιμα και χωρίς προκαταλήψεις. Σε αυτό βοηθάει ιδιαίτερα μια «κουλτούρα της ανοχής», που χαρακτηρίζει τη γερμανική κοινωνία την τελευταία εικοσαετία, η κυρίαρχη πολιτική ορθότητα, αλλά και το γεγονός ότι οι «πρώτοι διδάξαντες» προέρχονται από τον χώρο του θεάματος και της πολιτικής.

Η ομοφυλοφιλία στο ποδόσφαιρο, όπως και στο στράτευμα και ευρύτερα σε ολοπαγείς ιδρυματικούς θεσμούς, αποτελεί μια κατ’ εξοχήν δομική, ταυτόχρονα όμως εγγενή αντίφαση στη νεοτερική κοινωνική ιστορία: πρόκειται για δύο αρχετυπικά προπύργια της ανδροπρέπειας (masculinity), που συγκροτούνται σε καθεστώς έμφυλης «μονοκαλλιέργειας» στη βάση της βίαιης ή συμβολικής σύγκρουσης, σε διπολικά ζεύγη αντιπαράθεσης (αγώνας-παιγνίδι, πόλεμοςμάχη, νίκη-ήττα, κυριαρχία-υποταγή), σε ένα ασφυκτικό πλαίσιο της απόλυτης ανδρικής κυριαρχίας, όπου «δεν περισσεύει κανένας». Οπως και στον στρατό, έτσι και στο ποδόσφαιρο, το ανδρικό πρότυπο, ως κοινωνική κατασκευή, αλλά και ως έμφυλη πραγματικότητα, προϋποθέτει και επιβάλλει απόλυτα κανόνες ατομικής και συλλογικής βιοπολιτικής, που δεν επιδέχονται εύκολα «αποκλίνουσες» συμπεριφορές. Η αδρεναλίνη και η τεστοστερόνη θεωρούνται κατ’ εξοχήν «ανδρική υπόθεση», ειδικά όταν με το σφύριγμα της έναρξης το «παιγνίδι των σωμάτων» (όπως εύστοχα τιτλοφόρησε η FAZ το σχετικό της άρθρο με θέμα «ομοφυλοφιλία και ποδόσφαιρο») μπαίνει σε κίνηση, κοινώς «πέφτουν κορμιά» στο κυνήγι της στρογγυλής θεάς. Ταυτόχρονα «εξιτάρει» το (μέχρι πρότινος ανδροκρατούμενο) κοινό στις εξέδρες και, κυρίως, στα πέταλα των γηπέδων. Για περίπου μισό αιώνα (1920-1970), αφότου το ποδόσφαιρο «ξέφυγε» από τα αγγλικά κολέγια και τους παραδοσιακούς-αστικούς συλλόγους καθώς το «αγκάλιασε» η ευρωπαϊκή εργατική τάξη, ο ποδοσφαιριστής, προλεταριακής καταγωγής (από τα ορυχεία, τα εργοστάσια και τις εργατικές συνοικίες), είχε όλα τα τυπικά και ουσιαστικά γνωρίσματα του «μάτσο», του «ήρωα της εργατικής τάξης»: η ομοφυλοφιλία δεν ήταν μόνο αδιανόητη (ταξικά, κοινωνικά), αλλά και εξοβελιστέα (φραστικά), αφού ταυτιζόταν με το «θηλυπρεπές», την «αδυναμία», την έλλειψη μαχητικότητας, απαραίτητης σε κάθε πόλεμο και αγώνα.

Οι καιροί άλλαξαν, μαζί τους νοοτροπίες, συμπεριφορές, προκαταλήψεις και στερεότυπα. Ο χαρακτηρισμός του ποδοσφαίρου ως «το μπαλέτο της εργατικής τάξης» αποκτά στη σημερινή συγκυρία άλλο νόημα κι ο «Μπίλι Ελιοτ» μια καινούργια διάσταση.

Η «ομολογία» του Τ. Χιτσλσπέργκερ είναι όμως μια ειλικρινής και υπεύθυνη στάση, πέρα από σκοπιμότητες και υποκρισίες.

του Κώστα Καλφόπουλου, αναδημοσίευση από την Καθημερινή

Συγγνώμη, 'Αλαν Τούρινγκ

(Θέλω να ελπίζω, ότι για πολλούς αναγνώστες όσα ακολουθούν είναι γνωστά και άρα, θα με προσπεράσουν. Όσοι όμως δεν γνωρίζετε το όνομα Άλαν Τούρινγκ, σας παρακαλώ κοντοσταθείτε. Γιατί αυτός ο άνθρωπος ήταν μια λαμπερή και τραγική προσωπικότητα, που παρά την προσφορά του στη σωτηρία της Ευρώπης, δοκιμάστηκε φυσικά και ψυχικά όσο λίγοι).

Πριν από λίγες μέρες έγινε γνωστό ότι αποκαταστάθηκε η μνήμη του Άλαν Τούρινγκ. Ο βρετανός υπουργός Δικαιοσύνης υπέβαλε το σχετικό αίτημα στη βασίλισσα Ελισάβετ, η οποία του απέδωσε μετά θάνατον χάρη μολονότι δεν συνέτρεχαν οι δύο αναγκαίοι όροι - το αίτημα δεν υποβλήθηκε από την οικογένεια του Τούρινγκ, ούτε ο Τούρινγκ ήταν «αθώος» ως προς το «έγκλημα» για το οποίο είχε καταδικαστεί. Ο άνθρωπος ήταν ομοφυλόφιλος (μια ιδιότητα ποινικά κολάσιμη στην Αγγλία μέχρι το 1967), γι΄ αυτό και στη δίκη του θεώρησε μάταιο να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Καταδικάστηκε σε συνθήκες δικής του αλαλίας…

Για να πάρουμε απ΄ την αρχή την ιστορία, ο Άλαν Τούρινγκ υπήρξε ένα μοναδικό μαθηματικό μυαλό – θεωρείται ο «πατέρας της επιστήμης των υπολογιστών», ενώ χάρη σ΄ αυτόν έσπασε ο γερμανικός στρατιωτικός κωδικός «Enigma», με άλλα λόγια έδωσε τη δυνατότητα στους Συμμάχους να κερδίσουν τη μάχη του Ατλαντικού «συντομεύοντας τη διάρκεια του Β΄ παγκοσμίου πολέμου κατά δύο χρόνια» (Guardian).

Μολονότι λοιπόν ο Τούρινγκ ήταν το κεντρικό πρόσωπο στο Μπλέτσλεϊ Παρκ (τη Βρετανική Υπηρεσία Αντικατασκοπίας), επειδή η εργασία του ήταν απόρρητη, το έργο του ουδέποτε επισήμως αναγνωρίστηκε.

Αντίθετα, κάποια στιγμή κλέφτες μπήκαν στο σπίτι του και το διέρρηξαν. Ο Τούρινγκ το κατήγγειλε στην αστυνομία - όπως απεδείχθη όμως αργότερα, ήταν ο 19χρονος εραστής του αυτός που παρακίνησε και συνεργάστηκε με έναν κακοποιό για τη διάρρηξη. Με την καταγγελία του, βγήκε στην επιφάνεια η ιστορία της ομοφυλοφιλίας του και ο Τούρινγκ καταδικάστηκε γι΄ αυτήν, με την επιπρόσθετη κατηγορία της «σεξουαλικής διαστροφής».

Η καταδίκη του είχε μιαν «επιλογή» – μπορούσε να διαλέξει αν επιθυμούσε τη φυλάκιση ή την «ορμονική θεραπεία». Επέλεξε τη δεύτερη και ως πειραματόζωο, επί ένα χρόνο έβλεπε να μεγαλώνει το στήθος του εξαιτίας των εγχύσεων οιστρογόνων, ενώ τον είχαν αποκλείσει από τον χώρο εργασίας του. «Ήταν η παρανοϊκή εποχή, κατά την οποία πολλοί στην Αγγλία πίστευαν, ότι θα μπορούσε να γοητευθεί από Ρώσο πράκτορα και να βρεθεί στην άλλη πλευρά» σημειώνεται στην "Guardian" και υπογραμμίζεται ότι «αυτό ήταν πολύ εσφαλμένο για την περίπτωση του Τούρινγκ, καθώς επρόκειτο για έναν άνθρωπο πολύ έντιμο και πολύ πατριώτη». Το 1954, ο Τούρινγκ συντετριμμένος και απομονωμένος, πέθανε από δηλητηρίαση με κυάνιο – ήταν μόλις 42 ετών.

Ο υπουργός Δικαιοσύνης Κρις Γκρέιλινγκ - ο οποίος προ διετίας είχε υποστηρίξει το δικαίωμα ενός ξενοδόχου στη Σκωτία να αρνηθεί την προσφορά υπηρεσιών σε ομοφυλόφιλο ζευγάρι ("Monde") - σε τούτη την περίσταση υπερέβη εαυτόν. Υπέβαλε το αίτημα στη βασίλισσα να αποκατασταθεί η μνήμη του Τούρινγκ, ενώ τιμή στον Τούρινγκ απέδωσε κι ο Ντ. Κάμερον.

Αξιοσημείωτο είναι πάντως, ότι πριν από 4 χρόνια ο (τότε) πρωθυπουργός Γκόρντον Μπράουν είχε προσκρούσει στις αντιδράσεις των Συντηρητικών, όταν επιχείρησε μιαν ανάλογη πρωτοβουλία και περιορίστηκε αναγκαστικά να ζητήσει δημοσίως συγγνώμη, για τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρθηκε το βρετανικό κράτος σε αυτό τον κορυφαίο και πρωτοπόρο μαθηματικό.

Στις μέρες μας, 59 χρόνια αργότερα, ο Τούρινγκ βρήκε τη θέση του στο πάνθεον των ηρώων. Οι προκαταλήψεις, οι ιδεοληψίες και η στενομυαλιά, το πλέγμα των οποίων γονάτισε ένα μοναδικό μυαλό και συνέτριψε μια ιδιαίτερη προσωπικότητα, αντιστάθηκαν 59 χρόνια.(Ευτυχώς που είμαι λευκή, υγιής και στρέιτ…)

Της Χριστίνας Παυλίδου, αναδημοσίευση από το Protagon.gr